Hece ölçüsü nedir, nasıl sayılır?

Hece ölçüsü bir dizeyi hece sayısıyla ölçer: şiirin her dizesinde aynı sayıda hece bulunur. Türk halk şiirinin ölçüsüdür; heceler parmakla sayılabildiği için parmak hesabı da denir.

Hece nasıl sayılır

Türkçede her hecede tek bir ünlü bulunur, bu yüzden bir dizede kaç ünlü varsa o kadar hece vardır. Ünlüleri say (a, e, ı, i, o, ö, u, ü; â, î, û da birer kez), heceleri de saymış olursun.

Mar-tı uç-tu li-man-dan: 7 hece

Ge-mi çık-tı du-man-dan: 7 hece

Durak nedir

Uzun dizelerde heceler gruplara ayrılır; iki grup arasındaki kısa duraklamaya durak denir. Durak bir kelimeyi bölmez: dört artı üç okunan yedili bir dizede dördüncü hece bir kelimenin sonudur.

Martı uçtu / limandan: 4 + 3

Sık kullanılan kalıplar

• Yedili (4 + 3): maninin ölçüsü.
• Sekizli (4 + 4): semailerin ve pek çok türkünün ölçüsü.
• On birli (6 + 5 ya da 4 + 4 + 3): halk şairlerinin en bilinen biçimi olan koşmanın ölçüsü.
• On dörtlü (7 + 7): yirminci yüzyıl şairlerinin de kullandığı uzun bir dize.

Yunus Emre'den bir örnek

Yunus Emre'nin bu ilahisi sekizli hece ölçüsüyle yazılmıştır ve dört artı dört okunur:

Dağlar ile taşlar ile

Çağırayım Mevlâm seni

Oyunda ölçülü yazmak

Şiir Yazmaca, Hece Saati rozetini iki ya da daha çok dizeli, her dizesinde aynı sayıda hece olan bir şiir yazan herkese verir. Oyun da tıpkı yukarıdaki gibi ünlüleri sayar, boş satırları hesaba katmaz.

Başlamadan bir sayı seç (en kolayı yedi ya da sekiz) ve bir sonraki dizeye geçmeden her dizeyi parmaklarınla say.