Kafiye türleri ve örnekleri

Kafiye (uyak), dize sonlarında anlamları farklı kelimeler arasındaki ses benzerliğidir. Kaç sesin benzediği, kafiyenin türünü belirler.

Kafiye ve redif

Kafiyeyi aramadan önce redifi ayır: dize sonlarında aynı anlam ve aynı görevle tekrarlanan ekler ya da kelimeler. "Dağlar" ve "bağlar" kelimelerinde "-lar" redif, "ağ" kafiyedir. Bütün kelimeler de redif olabilir: Yunus Emre'nin "taşlar ile" ve "kuşlar ile" dize sonlarında "-lar ile" redif, "ş" yarım kafiyedir.

Kafiye türleri

Yarım kafiye

Tek ses benzerliği: "kuş" ve "taş" kelimelerindeki "ş" gibi.

Tam kafiye

İki ses benzerliği: "dağ" ve "bağ" kelimelerindeki "ağ" gibi.

Zengin kafiye

Üç ya da daha çok ses benzerliği: "liman" ve "duman" kelimelerindeki "man" gibi.

Cinaslı kafiye

Yazılışı aynı, anlamı farklı kelimeler: çiçek olan "gül" ile gülmek fiilinden gelen "gül" gibi.

Bir örnek

Martı uçtu limandan

Gemi çıktı dumandan

Bu iki dizede "-dan" redif, "man" zengin kafiyedir.

Kafiye düzenleri

Hangi dizenin hangisiyle kafiyeli olduğu harflerle gösterilir: aynı harfi taşıyan dizeler kafiyelidir, x ise hiçbiriyle kafiyeli olmayan dizeyi gösterir.

• Düz kafiye (aaxa): birinci, ikinci ve dördüncü dizeler kafiyelidir; manilerde olduğu gibi.
• Çapraz kafiye (abab): dizeler birer atlayarak kafiyelenir.
• Sarma kafiye (abba): dıştaki iki dize kendi arasında, içteki iki dize de kendi arasında kafiyelidir.

Oyunda kafiye

Şiir Yazmaca, Kafiye Ustası rozetini aynı şiirdeki başka bir dizeyle kafiyeli en çok dizeyi yazan şaire verir. Oyun yalnızca her dizenin son kelimesinin son iki harfine bakar; bu yüzden tam ve zengin kafiye sayılır, "-lar" gibi ortak bir ek de sayılır, ama "kuş" ile "taş" gibi yarım kafiye sayılmaz.